Xử lý hình sự hành vi xây dựng trái phép

1. Xây dựng không phép, trái phép là gì?

Pháp luật xây dựng không có quy định hay giải thích thế nào là xây dựng không phép, xây dựng trái phép; đây là cách gọi phổ biến của người dân để chỉ 02 hành vi vi phạm sau:

- Xây dựng không phép là hành vi của tổ chức, cá nhân khi khởi công xây dựng mà không có giấy phép xây dựng của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, trừ trường hợp được miễn.

- Xây dựng trái phép (sai phép) là hành vi của tổ chức, cá nhân khi xây dựng không đúng với giấy phép xây dựng đã được UBND cấp huyện, cấp tỉnh cấp.

2. Mức phạt khi xây dựng không phép

Căn cứ khoản 5 Điều 15 Nghị định 139/2017/NĐ-CP, hành vi tổ chức thi công xây dựng công trình không có giấy phép xây dựng bị phạt tiền như sau:

- Phạt tiền từ 10 - 20 triệu đồng đối với xây dựng nhà ở riêng lẻ trong khu bảo tồn, khu di tích lịch sử - văn hóa tại nông thôn.

- Phạt tiền từ 20 - 30 triệu đồng đối với xây dựng nhà ở riêng lẻ tại đô thị.

Như vậy, nếu bị xử phạt vi phạm hành chính thì số tiền nộp phạt của anh là từ 20 - 30 triệu đồng (không có tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ thì số tiền phải nộp là 25 triệu đồng).

* Biện pháp khắc phục hậu quả

Theo khoản 11 Điều 15 Nghị định 139/2017/NĐ-CP, ngoài mức phạt tiền trên thì anh còn bị áp dụng biện khắc phục hậu quả là buộc tháo dỡ nhà ở nếu hành vi vi phạm đã kết thúc (đã xây xong).

Đối với nhà ở xây dựng không phép mà đang thi công xây dựng thì xử lý như sau:

- Lập biên bản vi phạm hành chính và yêu cầu tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm dừng thi công xây dựng công trình.

- Trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày lập biên bản vi phạm hành chính, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm phải làm thủ tục đề nghị cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng.

- Hết thời hạn trên, tổ chức, cá nhân vi phạm không được cấp giấy phép xây dựng thì bị áp dụng biện pháp buộc tháo dỡ.

3. Xử lý hình sự hành vi xây dựng trái phép

Nếu việc xây dựng sai phép gây thiệt hại tính mạng hoặc thiệt hại nghiêm trọng sức khỏe, tài sản của người khác thì có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo điều 229 Bộ luật hình sự.

“Việc xử lý hình sự không phụ thuộc vào quy mô công trình lớn hay nhỏ, mà phụ thuộc vào mức độ gây thiệt hại cho tính mạng hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe, tài sản của người khác”

Trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng, trong đó có cơ quan điều tra, là phải xác minh xử lý theo quy định tại điều 103 Bộ luật tố tụng hình sự. Sau khi xác minh phát hiện dấu hiệu tội phạm, cơ quan điều tra sẽ khởi tố vụ án, khởi tố bị can để điều tra.

Việc xử lý các hành vi xây dựng sai phép hoặc không phép nếu không vi phạm chỉ giới xây dựng, không gây ảnh hưởng các công trình lân cận, không có tranh chấp và được xây dựng trên đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp thì không bị áp dụng biện pháp phá dỡ.

Trong khi đó, Bộ luật hình sự chỉ xem xét hành vi vi phạm trong lĩnh vực xây dựng khi hành vi này gây hậu quả chết người hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe, tài sản của người khác.

Tuy nhiên, đây không phải là “khoảng trống” để các chủ đầu tư thực hiện hành vi vi phạm vì nếu cơ quan, người có thẩm quyền áp dụng đúng và đủ các quy định của Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012, Luật xây dựng năm 2014 và các nghị định có liên quan cũng đủ sức xử lý và răn đe đối với những vi phạm này.