1. Khái niệm về án lệ ?
Thuật ngữ “án lệ” có nguồn gốc Latinh và được hiểu là sự kiện có trước, có trước hoặc cách xử lý một tình huống nhất định, được coi là khuôn mẫu để xử lý các tình huống tương tự trong tương lai. Ở Anh và các nước thông luật khác, án lệ được coi là nguồn luật quan trọng bên cạnh các văn bản quy phạm pháp luật.
Ở Việt Nam hiện nay, mặc dù hàng năm khi tổng kết công tác xét xử, Tòa án nhân dân tối cao đều đưa ra những vụ án điển hình để hướng dẫn các tòa cấp dưới trong việc giải quyết án, nhưng khi kiến nghị, các thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao luôn phải căn cứ vào quy định của pháp luật, không căn cứ vào bản án đã xét xử. Việt Nam không có truyền thống áp dụng án lệ và không coi án lệ là một hình thức pháp luật.
2. Quy định áp dụng án lệ trong hoạt động xét xử
Hiện nay, việc áp dụng án lệ trong hoạt động xét xử của Tòa án, không còn gì xa lạ. Thực tế đã có 57 bản án áp dụng án lệ về tranh chấp hợp đồng tín dụng trong lĩnh vực kinh doanh, thương mại; 04 bản án áp dụng án lệ về hôn nhân gia đình; 06 bản án áp dụng án lệ về tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất…
Tuy nhiên, Hội đồng thẩm phán vừa ban hành Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP về quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ trong đó việc áp dụng án lệ từ 15/7/2019 có một số thay đổi lớn như sau:
2.1 Thời gian được phép áp dụng án lệ trong xét xử:
Từ Trước ngày 15/7/2019: Thời gian được phép áp dụng án lệ trong xét xử 45 ngày từ ngày công bố hoặc được ghi trong quyết định công bố án lệ của Chánh án Toà án nhân dân tối cao
Từ ngày 15/7/2019:Thời gian được phép áp dụng án lệ trong xét xử 30 ngày kể từ ngày được công bố.
2.2 Nguyên tắc áp dụng án lệ:
Từ Trước ngày 15/7/2019: Nguyên tắc áp dụng án lệ
Bảo đảm những vụ việc có tình tiết, sự kiện pháp lý giống nhau phải được giải quyết như nhau:
- Số án lệ, số bản án, quyết định của Toà án có chứa đựng án lệ, tính chất, tình tiết vụ việc tương tự được nêu trong án lệ và tính chất, tình tiết vụ việc đang được giải quyết, vấn đề pháp lý trong án lệ (nội dung khái quát của án lệ) phải được viện dẫn, phân tích trong phần “Nhận định của Tòa án”.
- Tùy từng vụ án cụ thể, có thể trích dẫn nguyên văn ý chính của án lệ để làm rõ quan điểm của Tòa án trong việc xét xử, giải quyết các vụ án tương tự.
Từ 15/7/2019: Nguyên tắc áp dụng án lệ
Đảm bảo rằng các trường hợp có tình huống pháp lý tương tự được xử lý theo cùng một cách:
- Số lượng, tên án lệ, tình huống pháp lý, giải pháp pháp lý trong án lệ và tình huống pháp lý của vụ án đang giải quyết phải được trích dẫn, phân tích trong “Bản án của Tòa án”.
- Tùy trường hợp có thể viện dẫn toàn bộ hoặc một phần nội dung của án lệ để làm rõ quan điểm của Tòa án trong việc xét xử, giải quyết vụ án tương tự.
2.3 Cơ sở pháp lý của việc áp dụng án lệ
Trước ngày 15 tháng 7 năm 2019:
- Nghị quyết 03/2015/NQ-HĐTP về việc lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ;
- Công văn 146/TANDTC-PC ngày 7/11/2017 viện dẫn việc áp dụng án lệ trong xét xử
Từ 15/07/2019: Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP về quy trình lựa chọn, công bố và áp dụng án lệ
quy định về áp dụng án lệ
Nội dung bài viết:
Bình luận