Nội dung bản chất nguyên tắc tập trung dân chủ

1.Dưới đây là phần trả lời  câu hỏi: "Hãy cho biết nội dung, bản chất của nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng Cộng sản?" 

 Cũng như mọi tổ chức chính trị  khác, sự tồn tại và phát triển của Đảng Cộng sản cũng phải tuân theo những nguyên tắc cơ bản. Đối với Đảng Cộng sản, nguyên tắc  cơ bản và sống còn nhất là nguyên tắc tập trung dân chủ. Nguyên tắc tập trung dân chủ là sự kết hợp hài hòa giữa  tập trung và dân chủ. Tập trung và dân chủ là một thể thống nhất trong một nguyên tắc, trong đó dân chủ là điều kiện, là tiền đề của tập trung;  tập trung là cơ sở và là  bảo đảm thực hiện dân chủ. 

a. Nguyên tắc tập trung dân chủ là một tất yếu khách quan và là nguyên tắc nền tảng của Đảng 

 Nguyên tắc tập trung dân chủ ra đời dựa trên yêu cầu khách quan của phong trào vô sản. Trong cuộc đấu tranh để tự giải phóng, giai cấp vô sản phải đương đầu với một kẻ thù có tổ chức, bộ máy nhà nước hùng mạnh là giai cấp tư sản. Để giành thắng lợi, giai cấp vô sản phải có ý thức tổ chức và kỷ luật cao, đoàn kết  và  thành lập chính đảng của mình. Mác, Ăng-ghen và Lênin  xây dựng, lập luận  và vận dụng nguyên tắc tập trung dân chủ như một nguyên tắc không thể thiếu trong xây dựng và hoạt động của chính đảng cách mạng của giai cấp công nhân. Chủ tịch Hồ Chí Minh, người sáng lập, giáo dục, rèn luyện Đảng ta, đã vận dụng và phát triển sáng tạo học thuyết xây dựng Đảng của chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam để giải quyết đúng đắn những vấn đề về Đảng. Người chỉ rõ, Đảng ta là Đảng của giai cấp công nhân, vì vậy, nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản của Đảng.  Như vậy, nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản chỉ đạo  tổ chức, hoạt động và sinh hoạt  của Đảng Cộng sản, là nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng. Đó cũng là nguyên tắc quan trọng nhất  chỉ đạo mọi hoạt động, tổ chức sinh hoạt nội bộ và lề lối làm việc của Đảng. Nguyên tắc này bảo đảm  sự thống nhất giữa ý chí và hành động, tạo nên sức mạnh vô địch của một đảng cách mạng chân chính. 

 Nguyên tắc tập trung dân chủ là một biểu hiện của bản chất giai cấp công nhân của ĐCSTQ. Nó có tác dụng phân biệt chính đảng của giai cấp công nhân, đảng cách mạng chân chính với các đảng  khác. Có thể nói, nguyên tắc tập trung dân chủ là một nguyên tắc có tính quy luật và là thước đo tư cách của người đảng viên. 

 Phủ nhận nguyên tắc tập trung dân chủ là phủ nhận  bản chất của ĐCSTQ. Hủy bỏ nguyên tắc này là tiêu diệt quyền lực của ĐCSTQ ngay từ đầu. Việc xoá bỏ nguyên tắc này tất yếu sẽ dẫn đến căn bệnh đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập, từ đó dẫn đến chia rẽ trong Đảng,  xã hội phân tán, lòng dân ly tán, rối loạn và “mất ổn định chính trị”. . Kinh nghiệm của phong trào cộng sản quốc tế và hoạt động của Đảng ta cho thấy, chỉ có giữ vững và vận dụng đúng nguyên tắc tập trung dân chủ thì Đảng mới không bị mất tổ chức. Sự tan rã và sụp đổ của Đảng Cộng sản Liên Xô và ĐCSTQ ở các nước Đông Âu đã cho thấy, việc phủ nhận nguyên tắc tập trung dân chủ sẽ phải trả một giá rất đắt và là một sai lầm không thể sửa chữa. 

 b. Nội dung và bản chất của nguyên tắc TDDC 

 Trên cơ sở quán triệt sâu sắc cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nguyên tắc tập trung dân chủ, rút ​​kinh nghiệm  bài học  của các đảng anh em vừa qua và qua hoạt động thực tiễn, Đảng ta đã nhấn mạnh: “Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ”. Nội dung cơ bản của nguyên tắc này được quy định chi tiết tại Điều 9 Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam, được thông qua  tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX ngày 22 tháng 4 năm 2001. 

 - Theo nguyên tắc này, cơ quan lãnh đạo của Đảng các cấp  do bầu cử thành lập và do tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách.  - Cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng là Đại hội đại biểu toàn quốc. Cơ quan lãnh đạo ở mỗi cấp là đại hội đại biểu hoặc đại hội đảng viên. Giữa hai kỳ đại hội, cơ quan lãnh đạo của Đảng là Ban Chấp hành Trung ương,  mỗi cấp là Đảng bộ và chi bộ (gọi  là Đảng bộ). 

 - Cấp uỷ các cấp báo cáo và chịu trách nhiệm về hoạt động của mình trước đại hội cùng cấp và cấp uỷ cấp trên và cấp dưới; định kỳ thông báo  hoạt động của mình với tổ chức đảng trực thuộc, tiến hành tự phê bình và phê bình.  

 - Tổ chức đảng và đảng viên phải chấp hành nghị quyết của đảng. Thiểu số phục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên, cá nhân phục tùng tổ chức,  tổ chức của toàn Đảng phục tùng Đại hội đại biểu toàn quốc và  Trung ương.  

 - Nghị quyết của  cơ quan lãnh đạo của Đảng chỉ có giá trị  khi được quá nửa số thành viên của cơ quan này tán thành. Trước khi biểu quyết, mỗi thành viên được quyền phát biểu ý kiến ​​của mình. Đảng viên có quan điểm thiểu số có quyền bảo lưu và báo cáo với cấp ủy cấp trên cho đến trước Đại hội đại biểu toàn quốc, nhưng phải nghiêm chỉnh chấp hành  nghị quyết, không được phổ biến những quan điểm trái với nghị quyết của đảng. Cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, xem xét nội dung kiến ​​nghị này; không phân biệt đối xử với những đảng viên có quan điểm thiểu số.  - Tổ chức đảng quyết định những vấn đề thuộc thẩm quyền nhưng không được trái với nguyên tắc, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và nghị quyết của cấp trên. 

  Hiện nay, một số người cho rằng chúng ta nên từ bỏ nguyên tắc này vì  nó là sai trái, quan liêu, độc đoán, phi dân chủ của một số nhà lãnh đạo ở một số quốc gia và lợi dụng sự tan rã của ĐCSTQ. . Nhưng nguyên nhân của tình trạng này là do sự hiểu sai và vận dụng sai nguyên tắc này trên cơ sở chủ nghĩa Mác - Lênin. 

2.Bản chất (mối quan hệ) 

 Như trên đã trình bày, nguyên tắc tập trung dân chủ là sự kết hợp hài hòa giữa  tập trung và dân chủ. Tập trung và dân chủ là một thể thống nhất trong một nguyên tắc, trong đó dân chủ là điều kiện, là tiền đề của tập trung;  tập trung là cơ sở và là  bảo đảm thực hiện dân chủ. Nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng cộng sản nói chung và trong Đảng ta nói riêng luôn là sự kết hợp hài hòa giữa tập trung và dân chủ; Hai mặt này có mối quan hệ biện chứng (ràng buộc, phụ thuộc, ảnh hưởng và bổ sung cho nhau) với nhau tạo thành một chính sách thống nhất, không thể tách rời. Sự thống nhất này không phải là ngẫu nhiên mà do những nhân tố khách quan của cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân quy định và do nhiệm vụ của ĐCSTQ là phải lãnh đạo cuộc đấu tranh này đi đến thắng lợi. 

 Tập trung hóa có nghĩa là ĐCSTQ phải có một chương trình cách mạng chung, trong đó nêu rõ các mục tiêu của cuộc cách mạng và được tất cả các đảng viên hiểu rõ. Tức là trong Đảng phải có  Điều lệ thống nhất, thể hiện những tiêu chuẩn sinh hoạt đảng mà mọi tổ chức đảng, mọi đảng viên phải tuân theo. Tính tập trung còn thể hiện ở sự lãnh đạo của các tổ chức Đảng,  công tác  Đảng do một trung tâm  là Đại hội đại biểu toàn quốc và trong thời gian giữa hai kỳ đại hội là Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Nghị quyết của Đại hội và của Ban Chấp hành Trung ương Đảng  là sự biểu hiện ý chí của toàn Đảng, có giá trị ràng buộc đối với mọi tổ chức và mọi Đảng viên. Tập trung đòi hỏi  kỷ luật nhất quán, tuân thủ các tiêu chuẩn của đảng và ý thức chấp hành các nghị quyết của đảng. Tập trung trong Đảng vì vậy không chỉ là thẩm quyền về tư tưởng mà còn là thẩm quyền của quyền lực do các cơ quan của Đảng và những người lãnh đạo của các cơ quan đó thực hiện. Đó là sự thừa nhận sức mạnh của sự lãnh đạo thống nhất của Đảng. Trên phạm vi toàn cầu, tập trung là điều kiện cần thiết để Đảng Cộng sản tồn tại, hoạt động và phát triển; Theo nghĩa hẹp hơn, đó là cơ sở để thực hiện dân chủ. Nếu không có dân chủ trong Đảng,  sự tồn tại của ĐCSTQ sẽ là vô nghĩa, vì nó là một tổ chức chính trị độc lập và tự nguyện. Sức mạnh của Đảng là do mọi đảng viên tích cực tự giác rèn luyện. Chỉ khi  đảng viên tự giác thảo luận và giải quyết  mọi vấn đề, kể cả việc thành lập  cơ quan quản lý của đảng, thì tính tích cực của đảng viên mới được phát huy. Chỉ có thực hiện dân chủ trong Đảng, Đảng mới có điều kiện rèn luyện, giáo dục đảng viên,  phát huy ý chí của mình trong việc xây dựng và thực hiện đường lối, chính sách, nghị quyết của Đảng. Như Lênin đã xác định, bản chất dân chủ của Đảng là  mọi công việc của Đảng đều do tất cả các Đảng viên thực hiện với quyền bình đẳng, trực tiếp hoặc thông qua  đại biểu; đồng thời, mọi người có trách nhiệm trong Đảng, mọi cơ quan lãnh đạo của Đảng, mọi cơ quan của Đảng đều được bầu, chịu trách nhiệm  báo cáo và có thể bị miễn nhiệm. Như vậy, dân chủ trong Đảng thực chất là quyền làm chủ của mọi Đảng viên, là sự tham gia tích cực của mọi Đảng viên vào việc quản lý các công việc của Đảng, trực tiếp hoặc thông qua người đại diện của họ, trong việc xây dựng đường lối, chính sách cũng như việc thành lập các cơ quan lãnh đạo. của Đảng. . Nhưng chỉ trong điều kiện có tính tổ chức cao,  kỷ luật nghiêm minh và sự thừa nhận sự lãnh đạo thống nhất của Đảng thì Đảng viên mới  thực hiện được nhiệm vụ, quyền hạn của mình. Có thể nói, dân chủ là điều kiện, là tiền đề của tập trung.  

 Trong sinh hoạt và tổ chức mọi hoạt động của Đảng, mọi tổ chức Đảng và đảng viên phải tránh hiểu nguyên tắc tập trung dân chủ là  phép cộng  thuần túy giữa hai khái niệm tập trung và dân chủ. là một thực thể, một chỉnh thể thống nhất bao gồm hai thành tố là tập trung và dân chủ. Tập trung và dân chủ trong nguyên tắc tập trung dân chủ của Đảng không đối lập nhau mà  tác động  qua lại với nhau tạo nên sức mạnh thống nhất trong Đảng. Dân chủ  đối lập với cơ chế tập trung  quan liêu, gia trưởng, chuyên quyền.  

 Tập trung và dân chủ trong nguyên tắc tập trung dân chủ của Đảng  không nên hiểu riêng đâu là mục tiêu, đâu là động lực, mà cần hiểu vừa là mục tiêu, vừa là động lực nhằm tạo cho Đảng  sức mạnh vô địch. sức mạnh của một ý chí thống nhất tạo nên sức mạnh tổng hợp của toàn Đảng, toàn dân thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, thực hiện dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. 

 Tóm lại, trong quá trình thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, mọi cơ quan Đảng, mọi đảng viên phải luôn giải quyết các vấn đề trên cơ sở nắm vững mối quan hệ biện chứng giữa  tập trung và nhân dân. Người chủ nên luôn coi đây là một  thể thống nhất. cái không thể tách rời, không nên xem nhẹ mặt này, coi trọng mặt kia, không  tuyệt đối hóa mặt nào. Việc tuyệt đối hóa tập trung sẽ kìm hãm tính năng động, sáng tạo, tự giác của đảng viên, dẫn đến chuyên quyền, chuyên quyền, chủ quan. Ngược lại, nếu tuyệt đối hóa dân chủ sẽ biến tổ chức Đảng thành một câu lạc bộ, không tập trung được ý chí thống nhất của Đảng, không tạo  được sức mạnh tập thể, dễ rơi vào tình trạng dân chủ vô tổ chức. . Lịch sử quá trình sụp đổ của ĐCS LX và các nước XHCN Đông u cũng như thực tế cách mạng Việt Nam trong nhiều thập kỷ qua đã chứng minh vị trí, vai trò và tầm quan trọng trong việc nhận thức đúng và thực hiện đúng nguyên tắc xương sống của ĐCS - nguyên tắc tập trung dân chủ.  c. Thực hiện nguyên tắc trong giai đoạn hiện nay 

 Ngày nay, Đảng ta đang lãnh đạo nhân dân tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện, vì vậy, đòi hỏi Đảng phải lãnh đạo và đi tiên phong trong công cuộc đổi mới và bản thân Đảng phải luôn tự đổi mới, tăng cường công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức để thích ứng với nền kinh tế và cơ chế thị trường định hướng XHCN. Những chuyển biến tích cực trong thực hiện nguyên tắc này: 

 Mọi chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng đều được thảo luận và lấy ý kiến của đảng viên và các tổ chức cơ sở đảng từ cơ sở trở lên; Sinh hoạt của các cấp uỷ và tổ chức đảng được tiến hành dân chủ hơn; dân chủ trong đảng và dân chủ bên ngoài xã hội có bước khởi sắc, việc bầu cử có chuyển biến tích cực; công tác đánh giá, tuyển chọn, đề bạt cán bộ được tiến hành công khai, dân chủ, tập thể hơn; sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng đã có sự chuyển biến rõ rệt trong đổi mới tư duy, nhất là tư duy kinh tế. 

  Tuy nhiên, cũng còn những mặt yếu kém mà Đại hội IX đã chỉ rõ: Tình trạng tuỳ tiện, thiếu ý thức tổ chức, kỷ luật và tinh thần trách nhiệm, không chấp hành chỉ thị, nghị quyết của Đảng, pháp luật, chính sách của Nhà nước, báo cáo không trung thực, vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ, làm cho một số nghị quyết của Đảng khó đi vào cuộc sống. Công tác quản lý, điều hành của các cấp, các ngành còn nhiều bất cập, thiếu kiểm tra, giám sát, chưa có sự phối hợp chặt chẽ, hiệu lực, hiệu quả chưa cao. Nhiều nhiệm vụ quan trọng đề ra nhưng thực hiện chưa đúng hoặc chỉ nói mà không làm. Nhiều cán bộ, đảng viên, cán bộ vi phạm pháp luật, điều lệ đảng chưa được xử lý  kiên quyết. 

 Bên cạnh đó, nhiều cấp ủy, tổ chức đảng thiếu tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của đảng viên; Trong sinh hoạt còn thiếu cơ chế cụ thể  hiệu quả để bảo đảm phát huy dân chủ; hiện tượng cán bộ lãnh đạo độc đoán, ra lệnh, uy hiếp, đe dọa quần chúng vẫn còn xảy ra;  tình trạng mất dân chủ, dân chủ hình thức còn nặng, vẫn còn nhiều biểu hiện dân chủ cực đoan, tự do, vô kỷ luật; bè phái, mất đoàn kết vẫn xảy ra, thậm chí ở một số nơi còn nghiêm trọng; một số cấp ủy đảng, cán bộ, đảng viên còn hữu khuynh trong đấu tranh chống tiêu cực, nhận thức lệch lạc; luôn xảy ra tình trạng bao che... gây bất bình trong Đảng và nhân dân. 

 Vì vậy, để thực hiện  nguyên tắc này, cần phải có nhận thức đúng đắn, thống nhất về yêu cầu, nội dung dân chủ và nguyên tắc tập trung dân chủ, đồng thời phải có cơ chế bảo đảm  thực hiện nội dung này. Trong  tác phẩm khung cần ghi rõ tiêu chuẩn cho từng tiêu đề khung. Việc giới thiệu người để bầu vào cấp uỷ phải làm từ cơ sở. Cử cán bộ tham mưu, lấy ý kiến ​​cơ sở. Việc đánh giá cán bộ điều hành nhất thiết phải tham khảo ý kiến ​​của lãnh đạo cơ quan điều hành, của quần chúng, cấp dưới và  những người có quan hệ,  hiểu biết về cơ quan điều hành cũng như đối thoại trực tiếp với người điều hành đó. Điều hòa theo chế độ  lãnh đạo các cấp trực tiếp làm việc  ở địa phương và tiếp xúc với nhân dân, đối thoại với quần chúng và cấp dưới, giải quyết kịp thời có hiệu quả các công việc bức xúc ở địa phương. Để làm được điều này, cấp trên, người đứng đầu phải gương mẫu, các cơ quan kiểm tra, giám sát phải vào cuộc. 

 Nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản chỉ đạo  tổ chức, sinh hoạt và hoạt động của Đảng. Đó cũng là nguyên tắc quan trọng nhất  chỉ đạo mọi hoạt động của tổ chức,  hoạt động nội bộ và lề lối làm việc của Đảng. Nó đảm bảo  sự thống nhất giữa ý chí và hành động, tạo nên sức mạnh vô địch của một đảng cách mạng. Đây là nguyên tắc phân biệt đảng chính trị của giai cấp công nhân và đảng cách mạng chân chính với các đảng khác. Đây cũng là điểm mà các thế lực chống đối thường tấn công hòng chống phá Đảng, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng.  

 Nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản của Đảng Cộng sản, nó chỉ đạo mọi hoạt động lãnh đạo, mọi hoạt động, tổ chức bộ máy, phong cách lãnh đạo - đây là vấn đề thuộc bản chất giai cấp công nhân của Đảng Cộng sản. Vì vậy, nguyên tắc tập trung dân chủ là một nguyên tắc có tính quy luật, là tiêu chí để phân biệt một tổ chức đảng chân chính với một đảng cơ hội khác, đồng thời là thước đo để đánh giá đảng viên. Phủ nhận nguyên tắc này là phủ nhận  bản chất của Đảng, phá bỏ nguyên tắc này là phá bỏ sức mạnh của Đảng ngay từ đầu. Điều này  dẫn đến phân liệt trong Đảng, xa rời xã hội, rối loạn và mất  ổn định chính trị. Kinh nghiệm của phong trào cộng sản quốc tế và hoạt động của Đảng Cộng sản Việt Nam cho thấy, chỉ có giữ vững và vận dụng đúng nguyên tắc này thì Đảng mới không bị tan rã về tổ chức. 3. Thực trạng việc thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ: 

 Nguyên tắc tập trung dân chủ ra đời dựa trên yêu cầu khách quan của phong trào vô sản. Chính vì địa vị của giai cấp công nhân trong một hệ thống sản xuất gắn liền với  sản xuất hàng loạt bằng máy móc nên họ hướng tới việc tổ chức và tập trung lực lượng cách mạng. Trong cuộc đấu tranh để tự giải phóng, giai cấp vô sản phải đương đầu với một kẻ thù có tổ chức, được trang bị bộ máy nhà nước hùng mạnh, đó là giai cấp tư sản. Để giành thắng lợi, giai cấp vô sản phải có ý thức tổ chức và kỷ luật cao, đoàn kết  và  thành lập chính đảng của mình. Mặt khác,  về  bản chất, giai cấp công nhân đại đa số là dân chủ, quan hệ giai cấp của họ là  bình đẳng. Và sau khi chinh phục chủ nghĩa tư bản, giai cấp công nhân tạo điều kiện để mọi người lao động - chiếm đa số  trong xã hội,  phát huy tính tích cực của mình, tham gia tích cực, rộng rãi vào mọi hoạt động xã hội của xã hội.  

 Nguyên tắc tập trung dân chủ là khách quan, vì tập trung là yếu tố chung của mọi loại hình tổ chức, kể cả Đảng cộng sản và giai cấp công nhân, nó cần thiết cho mọi tổ chức con người, mọi tổ chức kinh tế, chính trị, văn hóa, quân sự... và thậm chí là đội bóng  phải có sự tập trung vì nếu không sẽ tan rã về mặt tổ chức. Thực tiễn lịch sử đã chứng minh, trong lịch sử loài người có nhiều kiểu chế độ xã hội, có nhiều kiểu tập trung. Với hệ thống xã hội chủ nghĩa, tập trung quyền lực là tập trung quyền lực của giai cấp công nhân và người lao động. Nói về điều này, Lênin đã từng nói:  thiểu số không phục tùng đa số thì không có tổ chức. 

  Đảng Cộng sản là chính đảng của giai cấp công nhân,  đội tiên phong của giai cấp công nhân. Đảng Cộng sản là một tổ chức  tập trung cao độ vì mọi hoạt động của Đảng Cộng sản đều xuất phát từ lợi ích chung, nền tảng tư tưởng chung, mục tiêu chung, vai trò và địa vị chung. Không có  trung tâm lãnh đạo thống nhất,  cơ quan trung ương thống nhất thì không thể có sự thống nhất thực sự  trong nội bộ Đảng, sứ mệnh lịch sử của Đảng CSVN được neo giữ trong sự thống nhất về chính trị, về chính trị, tư tưởng,  tổ chức...  Nguyên tắc tập trung dân chủ có tính biện chứng (hay sự thống nhất giữa tập trung và dân chủ). Nguyên tắc tập trung dân chủ là sự kết hợp hữu cơ giữa  tập trung và dân chủ trong xây dựng,  tổ chức,  sinh hoạt và  hoạt động của Đảng cộng sản. 

 Tập trung là sự liên minh tự nguyện của những người cộng sản thành một tổ chức có sự lãnh đạo thống nhất và kỷ luật, tập trung ở đây là: 

 Một là, Đảng với tư cách là một tổ chức thống nhất về ý chí, trí tuệ, hành động và lý luận. Về điều này, Bác Hồ đã từng nói: Đảng ta tuy đông người, nhưng khi  đánh chỉ có một người. Tập trung tạo nên sức mạnh của Đảng, không  tập trung thì mất sức mạnh của Đảng. Thứ hai, tập trung trong Đảng  gồm ba nội dung chủ yếu sau: Đảng phải có chương trình điều lệ thống nhất; Đảng phải có một trung tâm lãnh đạo thống nhất - tức là sự lãnh đạo của Đảng phải từ  trung tâm và do  trung tâm thực hiện, nghĩa là sự lãnh đạo của các tổ chức Đảng và hoạt động của Đảng đều do một tinh thần hướng tới mà thực hiện. Đảng phải có  kỷ luật thống nhất (không có  ngoại lệ). Như vậy, tập trung trong Đảng là tập trung vào ba nội dung này, tập trung trong Đảng là quyền lực của đa số. Chính sự thừa nhận sự lãnh đạo duy nhất của Đảng là điều kiện cần thiết để Đảng tồn tại, hoạt động và phát triển. 

  Thứ ba, tập trung hóa trong Đảng  có giới hạn của nó (giới hạn chứ không phải giới hạn). Sự tập trung phải  trong khuôn khổ điều lệ đảng và pháp luật của nhà nước. Tập trung phải gắn liền với tập thể dân chủ  - nghĩa là có tập thể lãnh đạo, cá nhân chịu trách nhiệm. Tập trung  là tập trung trong một điều kiện  kinh tế - xã hội cho phép. Tập trung  hạn chế về năng lực lãnh đạo, quản lý của  đảng viên. Nếu vượt quá những giới hạn này sẽ trượt dần về phía tập trung quan liêu,  chuyên quyền, khiến cho quyền lực trong Đảng luôn bị hạn chế. Và nếu  không có giới hạn tập trung trong Đảng, không  kiểm soát được quyền hạn thì tất yếu sẽ sinh ra lạm quyền, chuyên quyền, độc đoán. 

  Dân chủ là tài sản của  đảng viên. Đảng viên là cá nhân cao nhất  trong đảng, quyền của đảng viên được ghi rõ trong điều lệ đảng. Sự tồn tại của Đảng Cộng sản là vô nghĩa nếu không có dân chủ trong Đảng. Là tổ chức chính trị tự nguyện, độc lập, sức mạnh của Đảng là do hoạt động tích cực tự giác của mọi đảng viên. Chỉ khi  đảng viên tự giác thảo luận và giải quyết  mọi vấn đề, kể cả việc thành lập  cơ quan quản lý của đảng, thì tính tích cực của đảng viên mới được phát huy. Chỉ có thực hiện dân chủ trong Đảng thì họ mới phát huy cao nhất sức lực của mình trong việc xây dựng và thực hiện đường lối, chính sách, nghị quyết của Đảng. Lênin đã xác định bản chất của dân chủ trong Đảng như sau: Mọi công việc của Đảng đều do tất cả các Đảng viên  tiến hành với quyền bình đẳng, trực tiếp hoặc thông qua cấp phó của mình; đồng thời, mọi người có trách nhiệm trong Đảng, mọi cơ quan lãnh đạo của Đảng, mọi cơ quan của Đảng đều được bầu, chịu trách nhiệm  báo cáo và có thể bị miễn nhiệm. 

 Dân chủ trong Đảng cũng phải có giới hạn của nó, nghĩa là dân chủ cũng phải tôn trọng quy định của Điều lệ Đảng; dân chủ còn phải gắn với chế độ tập trung có lãnh đạo, định hướng và giai cấp; dân chủ được đặt trong những điều kiện chính trị - kinh tế, văn hóa, xã hội có thể chấp nhận được; dân chủ còn phụ thuộc vào trình độ  đảng viên; dân chủ cũng phải tương quan với  đấu tranh giai cấp trong nước và quốc tế. Nếu vượt quá giới hạn này sẽ trượt vào tình trạng vô chính phủ, dân chủ hỗn loạn, vì vậy dân chủ trong Đảng cũng phải có giới hạn của nó, nếu không sẽ tan rã về  tổ chức.  

 Như vậy, thực chất của dân chủ trong Đảng là phát huy quyền làm chủ của mọi đảng viên, để mọi đảng viên tích cực tham gia trực tiếp hoặc thông qua người đại diện của mình vào công việc của Đảng, vào việc hoạch định đường lối, chính sách,  thành lập Đảng. Khả năng lãnh đạo. cơ quan quản lý. 

 Nguyên tắc tập trung dân chủ là sự kết hợp hài hòa giữa hai mặt tập trung và dân chủ tạo thành một thể thống nhất của một nguyên tắc. Đây là bản chất của nguyên tắc này. Dân chủ là điều kiện, là tiền đề của tập trung, cũng như tập trung là cơ sở và bảo đảm thực hiện dân chủ. Về vấn đề này, Lênin  viết: Trên báo chí của chúng tôi, chúng tôi luôn  bảo vệ dân chủ trong  đảng. Nhưng chúng tôi chưa bao giờ phản đối nguyên tắc tập trung của Đảng. Chúng tôi ủng hộ nguyên tắc tập trung dân chủ. Vì vậy, đối với một đảng theo chủ nghĩa Mác - Lênin, trừ những hoàn cảnh đặc biệt của các giai đoạn cách mạng, dân chủ và tập trung phải có tầm quan trọng như nhau, chuyên chế bên nào cũng có thể dẫn đến những sai lầm nguy hiểm, có hại cho sự lãnh đạo và sức mạnh của đảng. 

 Tóm lại, tập trung và dân chủ thiên về định tính hơn định lượng. Vấn đề quan trọng là áp dụng nó vào thực tế như thế nào cho phù hợp và đúng đắn. Về vấn đề này, Lênin cho rằng: tính sáng tạo của nguyên tắc này phải do điều kiện đấu tranh giai cấp, hoàn cảnh lịch sử và trình độ trưởng thành về chính trị của cán bộ, đảng viên quyết định.