Nguyên tắc tập trung dân chủ trong điều lệ đảng

Chủ tịch Hồ Chí Minh nói “Đảng được tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ”. Ông giải thích: "...giống như dân chủ tập trung. Nghĩa là cái gì  ai cũng  bàn, ai cũng phải bàn. Thảo luận xong rồi biểu quyết, theo ý kiến ​​bên nào theo nhiều hơn. Đó là dân chủ. Sau khi rút thăm, chúng được phân bổ cho các thành viên của hiệp hội, sau đó tất cả các thành viên phải tuân theo lệnh của hiệp hội này. Đây là tập trung...  Người chỉ rõ dân chủ là tập trung: “Ý nghĩa: Tập trung trên cơ sở dân chủ...Dân chủ dưới sự chỉ đạo của tập trung... 

 Theo lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tầm nhìn của Đảng và thực tiễn công tác xây dựng Đảng cho thấy: Tập trung dân chủ là nguyên tắc chi phối tổ chức và hoạt động của Đảng, trong đó, tập trung dựa trên  dân chủ, dân chủ đi đôi với làm. tập trung hóa; Đảng viên của Đảng bình đẳng về quyền và trách nhiệm; cơ quan lãnh đạo của Đảng các cấp  do bầu cử thành lập; thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân chịu trách nhiệm; Công việc của Đảng được quyết định theo đa số; thiểu số phục tùng đa số; tổ chức đảng cấp dưới phục tùng tổ chức đảng cấp trên; Đảng viên  chấp hành nghị quyết của Đảng...,  vừa bảo đảm phát huy tính tích cực, sáng tạo của mọi tổ chức  Đảng và đảng viên, vừa bảo đảm sự thống nhất ý chí và hành động của Đảng. 

 Nguyên tắc tập trung dân chủ là  nguyên tắc thống nhất, không phải là sự kết hợp giữa nguyên tắc tập trung và nguyên tắc dân chủ. Trong nguyên tắc tập trung dân chủ, tập trung và dân chủ quy định lẫn nhau. Tập trung mà không có dân chủ  sẽ trở thành tập trung quan liêu, chuyên quyền, độc đoán; còn dân chủ mà không đi theo hướng tập trung thì sẽ rơi vào tình trạng dân chủ hỗn loạn, vô tổ chức. Tuỳ theo tình hình, nhiệm vụ của Đảng trong từng thời kỳ mà phương thức thực hiện và phạm vi áp dụng nguyên tắc tập trung dân chủ có  khác nhau, nhưng điều đó không có nghĩa là coi tập trung, dân chủ là chính, coi nhẹ mặt khác. Vấn đề chính. 

 1. Tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng Cộng sản Việt Nam 

 Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam nêu rõ: “Đảng là một tổ chức chặt chẽ, thống nhất về ý chí và hành động, lấy nguyên tắc tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản. Điều đó có nghĩa đó là một nguyên tắc quan trọng gắn liền với bản chất của Đảng, quy định sự vận động và tồn tại của Đảng. Vai trò quan trọng này là do: 

 2. Bản chất của Đảng 

 Với tư cách là đội tiên phong chiến đấu của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc, Đảng phải có một tổ chức chặt chẽ, tập trung, thống nhất,  không phải là một tổ chức lỏng lẻo, vô chính phủ. Là một liên minh tự nguyện của những người cộng sản cùng  chí hướng, cùng đấu tranh  xây dựng chủ nghĩa xã hội - một xã hội dân chủ, Đảng  phải có một tổ chức dân chủ mới phù hợp với tính chất và mục đích đó. Vì vậy, xa rời nguyên tắc tập trung dân chủ là xa rời bản chất của Đảng Cộng sản.  

 Xuất phát từ yêu cầu của sứ mệnh lịch sử của Đảng 

 Nhiệm vụ lịch sử của Đảng Cộng sản Việt Nam là lãnh đạo cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, xóa bỏ áp bức, bóc lột, bất công, xây dựng thành công nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa, tiến lên chủ nghĩa cộng sản. . Nhiệm vụ này vô cùng to lớn, nhưng vô cùng khó khăn, đòi hỏi Đảng phải tổ chức dân chủ để phát huy mọi tiềm năng, mọi trí  lực  của đảng viên và của các tổ chức trong  Đảng. Mặt khác, nhiệm vụ lịch sử của Đảng là rất khó khăn, phức tạp, quyết liệt, lâu dài, phải đối mặt với các thế lực thù địch luôn tìm mọi cách chống phá Đảng Cộng sản và chủ nghĩa xã hội, nên Đảng  phải được tổ chức  tập trung, thống nhất. về tổ chức và hoạt động, kỷ luật chặt chẽ mới đủ sức thực hiện nhiệm vụ lịch sử này. 

 3. Rút ra từ kinh nghiệm lịch sử của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế 

 Thực tiễn cho thấy, với nguyên tắc tập trung dân chủ, nhiều đảng cộng sản đã xây dựng  thành đội tiên phong  đấu tranh có tổ chức chặt chẽ, vượt qua mọi khó khăn, thử thách, lãnh đạo cách mạng giành  thắng lợi to lớn. Ngày nay,  kiên trì nguyên tắc tập trung dân chủ, các đảng cộng sản cầm quyền còn lại đã giữ vững vị thế, vượt qua những thời điểm khó khăn nhất, đang từng bước đổi mới, đổi mới thành công và gây dựng lại niềm tin vào đảng cộng sản, vào chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, một số đảng cộng sản cầm quyền chùn bước, từ bỏ nguyên tắc tập trung dân chủ. Kinh nghiệm lịch sử cho thấy, một đảng cộng sản hèn nhát, xa rời nguyên tắc tập trung dân chủ  sẽ bị suy yếu, gặp khó khăn, thậm chí tan vỡ, như Đảng Cộng sản Liên Xô và các đảng cộng sản cầm quyền ở Việt Nam. Quốc gia. 

 4. Rút ra từ kinh nghiệm  thực tiễn của Đảng Cộng sản Việt Nam 

 Nhờ được tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ, Đảng ta đã có đủ sức mạnh lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi đến thành công và  phát triển. Trong  thời kỳ cách mạng, tổ chức đảng nào tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc tập trung dân chủ thì  đoàn kết, thống nhất, sẽ có năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu vững chắc; ngược lại, khi nguyên tắc tập trung dân chủ không được thực hiện nghiêm túc, bị lợi dụng, xuyên tạc thì tổ chức đảng tất yếu sẽ dẫn đến mất đoàn kết, sa sút năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu, cán bộ lãnh đạo  vi phạm kỷ luật đảng. Hiện nay, lợi dụng những sai sót trong việc thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ của các đảng cộng sản cầm quyền, các thế lực thù địch  ra sức tuyên truyền, xuyên tạc nguyên tắc tập trung dân chủ nhằm làm cho các đảng viên cộng sản còn lại chùn bước, bỏ nguyên tắc này, tạo cơ hội cho các thế lực chống đối nổi dậy. Nhưng, với kinh nghiệm và bản lĩnh chính trị vững vàng, Đảng Cộng sản Việt Nam vẫn khẳng định nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng. Mọi âm mưu  xa rời, phủ nhận nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng đều bị phê phán, ngăn chặn. 

 Nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc giúp Đảng vừa phát huy được tính chủ động, sáng tạo của  tổ chức Đảng và  đảng viên, vừa  có tổ chức tập trung,  kỷ luật nghiêm minh và sức chiến đấu cao. 

 Đảng ta khẳng định: Nguyên tắc tập trung dân chủ “một mặt phát huy tính tích cực, sáng tạo của mọi tổ chức  Đảng và đảng viên trong việc  xây dựng và thực hiện đường lối, chính sách của Đảng; mặt khác, bảo đảm sự thống nhất ý chí và hành động của Đảng”. Tinh thần chủ yếu của nguyên tắc này là bảo đảm cho sự thống nhất về tư tưởng và chính trị của Đảng được củng cố bằng sự thống nhất về tổ chức. Người đã làm cho Đảng trở thành một tập thể có kỷ luật nghiêm minh, sức chiến đấu cao, đồng thời phát huy được  tính chủ động, năng động, sáng tạo của đông đảo cán bộ, đảng viên. Nó bảo đảm cho Đảng luôn  là  tổ chức chiến đấu,  tổ chức lãnh đạo,  tổ chức hành động chứ không phải là một câu lạc bộ thảo luận đơn thuần. 

 Nguyên tắc tập trung dân chủ chỉ đạo toàn bộ công tác xây dựng tổ chức,  hoạt động và lãnh đạo của Đảng, đồng thời  chi phối các nguyên tắc tổ chức và hoạt động khác của Đảng.  

 Nội dung cơ bản của nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng Cộng sản Việt Nam được quy định tại Điều 9  Điều lệ Đảng hiện hành: 

1. Cơ quan lãnh đạo của Đảng các cấp  do bầu cử thành lập, chịu sự lãnh đạo của tập thể và chịu trách nhiệm cá nhân. 
2. Cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng là Đại hội đại biểu toàn quốc. Cơ quan lãnh đạo ở mỗi cấp là đại hội đại biểu hoặc đại hội đảng viên. Giữa hai kỳ đại hội, cơ quan lãnh đạo của Đảng là Ban Chấp hành Trung ương, ở mỗi cấp là ban chấp hành chi bộ, chi bộ (gọi  là Đảng bộ). 
3. Cấp ủy các cấp báo cáo và chịu trách nhiệm về hoạt động của mình trước đại hội cùng cấp,  cấp ủy cấp trên và cấp dưới; định kỳ thông báo tình hình hoạt động của mình cho các tổ chức đảng trực thuộc, tiến hành tự phê bình và phê bình.  
4. Tổ chức đảng và đảng viên phải chấp hành nghị quyết của đảng. Thiểu số phục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên, cá nhân phục tùng tổ chức,  tổ chức của toàn Đảng phục tùng Đại hội đại biểu toàn quốc và Ban Chấp hành Trung ương. 
5. Nghị quyết của  cơ quan lãnh đạo của Đảng chỉ có giá trị  khi được quá nửa số thành viên của cơ quan này tán thành. Trước khi biểu quyết, mỗi thành viên được phép phát biểu ý kiến ​​của mình. Đảng viên có ý kiến ​​thiểu số có quyền bảo lưu và báo cáo  cấp ủy cấp trên cho đến Đại hội đại biểu toàn quốc, nhưng phải nghiêm chỉnh chấp hành  nghị quyết, không được tuyên truyền những quan điểm trái với nghị quyết của Đảng. Ủy ban có thẩm quyền nghiên cứu và xem xét các ý kiến ​​này; không phân biệt đối xử với những đảng viên có quan điểm thiểu số.  
6. Tổ chức đảng quyết định những vấn đề thuộc thẩm quyền nhưng không được trái với nguyên tắc, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và nghị quyết của cấp trên. 

 5. Thực trạng việc thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng 

 5.1Ưu điểm 

 Tính tập trung, kỷ cương, kỷ luật trong Đảng được giữ vững và tăng cường. Các quyết định lớn của Đảng  được  thảo luận rộng rãi, được lấy ý kiến ​​của các tổ chức Đảng và đảng viên  cơ sở. Hoạt động của các cấp ủy, tổ chức Đảng được thực hiện dân chủ, công khai hơn. Dân chủ trong Đảng, trong hệ thống chính trị và dân chủ trong xã hội có nhiều khởi sắc. Bầu cử trong Đảng được đổi mới theo hướng mở rộng dân chủ trực tiếp. Công tác tổ chức, cán bộ, nhất là công tác đánh giá, lựa chọn, bổ nhiệm cán bộ quản lý được thực hiện công khai, dân chủ hơn. Tình trạng cục bộ, mất đoàn kết trong cán bộ được chấn chỉnh nhanh hơn, các tổ chức, cá nhân vi phạm bị xử lý nghiêm minh hơn. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII đã đánh giá những ưu điểm nổi bật của Quốc hội khóa XII như sau: “Theo đuổi việc hoàn thiện các quy chế, quy định, tăng cường phân cấp, phân quyền, xác định rõ hơn trách nhiệm  tập thể, cá nhân, bảo đảm tăng cường sự lãnh đạo của Nhà nước. Đảng, phát huy vai trò tích cực của các cơ quan nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội”. Tiến độ và kết quả thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng đã góp phần quan trọng vào  thành công của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng  nhiệm kỳ XII.  

5.2 Nhược điểm 

 Đại hội XIII của Đảng  đánh giá thêm “Việc thực hiện các nguyên tắc tổ chức của Đảng, nhất là nguyên tắc tập trung dân chủ ở một số nơi chưa nghiêm, thậm chí có vi phạm”. Nguyên tắc tập trung dân chủ ở nhiều nơi bị buông lỏng. Việc thi hành kỷ luật, kỷ cương Đảng chưa nghiêm,  có biểu hiện “nhẹ lên, nặng xuống”. 

 Một bộ phận cán bộ, đảng viên bản lĩnh chính trị, suy thoái về tư tưởng chính trị, còn hoài nghi, mơ hồ về mục tiêu, lý tưởng của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta. ; một số  hoang mang, do dự, nghi ngờ; Đặc biệt, nó còn phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối chấn hưng của Đảng.  

 Dân chủ trong Đảng và trong xã hội luôn bị vi phạm. Kỷ luật, kỷ cương ở nhiều cấp, nhiều lĩnh vực chưa nghiêm. Còn thiếu các quy định cụ thể bảo đảm phát huy dân chủ, thực hiện đúng  nguyên tắc tập trung dân chủ. Một số cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu chưa tôn trọng và phát huy quyền của đảng viên, ít lắng nghe ý kiến ​​của cấp dưới; Cán bộ lãnh đạo  một số nơi còn gia trưởng, độc đoán, chuyên quyền, mất dân chủ hoặc dân chủ hình thức, vi phạm kỷ luật  Đảng.  

 Có những quy định trong Điều lệ Đảng, trong Quy chế làm việc của Đảng ủy  chấp hành chưa nghiêm túc. Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 16/01/2012 của Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI): Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay chỉ rõ: “Chế độ 'tập thể lãnh đạo, cá nhân chịu trách nhiệm trong thực tế, nhiều nơi còn rơi vào hình thức, chưa xác định rõ cơ chế trách nhiệm, mối quan hệ giữa tập thể và cá nhân, để xảy ra sai sót, khuyết điểm không ai nhận. Do vậy, vừa có hiện tượng dựa dẫm vào tập thể, không rõ trách nhiệm cá nhân, vừa không khuyến khích người đứng đầu có nhiệt tình, tâm huyết, dám nghĩ, dám làm, tạo kẽ hở cho cách làm việc tắc trách, trì trệ, hoặc lạm dụng quyền lực một cách tinh vi để mưu cầu lợi ích cá nhân”.  

 Những khuyết điểm trong thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng vừa chưa phát huy tốt dân chủ, sự năng động, sáng tạo của đội ngũ cán bộ, đảng viên, vừa làm cho kỷ cương, kỷ luật của Đảng có nơi, có lúc bị buông lỏng, cán bộ, đảng viên bị suy thoái, biến chất, vi phạm kỷ luật của Đảng, pháp luật của Nhà nước.  

 6.Giải pháp chủ yếu để thực hiện tốt nguyên tắc tập trung dân chủ ở cơ sở hiện nay 

 Thường xuyên tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức về nguyên tắc tập trung dân chủ cho các cán bộ, đảng viên 

 Các tổ chức đảng và cấp ủy cơ sở phải làm rõ nội dung, yêu cầu của nguyên tắc tập trung dân chủ trong tình hình mới; tuyên truyền, giáo dục cho cán bộ, đảng viên về nguyên tắc tập trung dân chủ, làm cho đảng viên nắm chắc nhiệm vụ, trách nhiệm của đảng viên theo quy định của Điều lệ Đảng. Thực hiện tốt chế độ thông tin trong nội bộ Đảng để nâng cao nhận thức mọi mặt cho đảng viên. Đấu tranh chống những luận điệu xuyên tạc, phủ nhận nguyên tắc tập trung dân chủ 

 Cấp uỷ đảng cơ sở và mỗi chi bộ phải xây dựng và thực hiện đúng quy chế làm việc 

 Quy chế làm việc phải bảo đảm quán triệt, cụ thể hóa nội dung nguyên tắc tập trung dân chủ. Bảo đảm thực hiện các quyền của đảng viên, trong đó có quyền  thảo luận, chất vấn, phê bình, phát biểu và bảo lưu ý kiến. 

  Vừa phát huy dân chủ, vừa phải tăng cường  kỷ luật, kỷ cương trong Đảng 

 Từng tổ chức đảng và từng đảng viên chấp hành nghiêm túc nguyên tắc, chế độ sinh hoạt đảng,  chỉ thị, nghị quyết của cấp trên và nghị quyết của cấp mình. Đảng viên trên mọi cương vị phải gương mẫu chấp hành và vận động nhân dân nghiêm chỉnh chấp hành  Hiến pháp, chính sách, pháp luật  của Nhà nước và quy định của chính quyền địa phương. Xử lý kiên quyết, nhanh chóng, nghiêm minh, chính xác các hiện tượng vi phạm kỷ luật đảng. Các hiện tượng vi phạm pháp luật cần được xử lý theo quy định của pháp luật, không bao che, nhân nhượng để xử lý nội bộ.  Thực hiện nghiêm túc chế độ  lãnh đạo tập thể, người chịu trách nhiệm 

 Thực hiện nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân chịu trách nhiệm trong chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị; khắc phục tình trạng bao biện, thay thế hoặc xem nhẹ vai trò lãnh đạo của Đảng. Quy định rõ quyền hạn, trách nhiệm của người đứng đầu và mối quan hệ giữa tập thể cấp ủy, tổ chức đảng với người đứng đầu, bảo đảm nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách. Phát huy vai trò, trách nhiệm, tính chủ động của người chịu trách nhiệm và cơ chế quản lý của người chịu trách nhiệm đối với trường hợp vi phạm. 

  Tăng cường  kiểm tra, giám sát việc thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ. Xử lý nghiêm minh, kịp thời những tổ chức Đảng và đảng viên vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ. 

Tài liệu tham khảo 

1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb CTQG, H., 2021. 
2. Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb CTQG, H., 2016, tr. 5; 16-19. 
3. Trung cấp lý luận chính trị 
4. Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 5, Nxb CTQG, H., 2011, tr.269-346.  
5. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, Nxb CTQG, H., 2012, tr. 20-40. 
6. PGS, TS Nguyễn Văn Giang: Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng Cộng sản Việt Nam - Lý luận và thực tiễn, Nxb LLCT, Hà Nội, 2017.