Độc quyền xuất khẩu là gì? Quy định về quyền xuất nhập và phân phối hàng hóa

Độc quyền là gì? Ví dụ về độc quyền ở Việt Nam

Độc quyền là một trạng thái của thị trường trong lĩnh vực kinh tế học chỉ sự duy nhất mà trong thị trường đó chỉ có một người cung cấp sản phẩm, dịch vụ hoàn toàn không có sự gia nhập thị trường và không có bất kỳ sản phẩm, dịch vụ thay thế gần gũi nào. Tóm lại, độc quyền là thị trường không cạnh tranh.

Trong từ điển Tiếng Việt, độc quyền có nghĩa là “Đặc quyền chiếm giữa một mình”. Trong thị trường chỉ có một cá nhân hay tổ chức nắm giữ, cung cấp một sản phẩm, dịch vụ mà chỉ có duy nhất họ có và không có đối thủ cạnh tranh.

Trong tiếng anh, độc quyền là Monopoly có nguồn gốc từ ngôn ngữ Hy Lạp cổ đại. Trong đó, Monos nghĩa là “Một” và Polein có nghĩa là “Bán”.

Đây là hiện tượng chỉ có duy nhất một doanh nghiệp hoặc một nhóm doanh nghiệp chiếm vị trí độc tôn trong việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ nhất định nào đó mà họ có thể toàn quyền kiểm soát giá cả sản phẩm, dịch vụ nhằm tạo ra lợi nhuận tối đa và ngăn các đối thủ khác xâm nhập thị trường.

Ví dụ về độc quyền ở Việt Nam

Tại Việt Nam, chỉ có tổng công ty điện lực Việt Nam (EVN) được nắm giữ hệ thống truyền tải điện. Điều này có nghĩa là các công ty điện lực khác đều phải phụ thuộc vào EVN nếu muốn kinh doanh về mảng này.

Tập đoàn điện lực EVN nắm quyền giữ hệ thống truyền tải điện quốc gia (Ảnh minh hoạ)

Theo Điều 4 Nghị định 94/2017/NĐ-CP, Nhà nước Việt Nam thực hiện độc quyền nhà nước với 20 loại hàng hóa, dịch vụ khác nhau, trong đó có:

Tiền

Xổ số kiến thiết

Vật liệu nổ công nghiệp

Vàng miếng

Hệ thống điện quốc gia

Thuốc lá điếu, xì gà…

Nguyên nhân hình thành độc quyền là gì?

Độc quyền là một cấu trúc thị trường ảnh hưởng không nhỏ đến nền kinh tế. Vậy nguyên nhân hình thành nên trạng thái độc quyền là gì? Câu trả lời như sau:

Cạnh tranh kiểm soát yếu tố đầu vào: Trong quá trình cạnh tranh các doanh nghiệp yếu kém hơn sẽ bị đánh bại và thôn tính bởi các doanh nghiệp giàu mạnh hơn. Các doanh nghiệp này có lợi thế kiểm soát được nguồn lực then chốt của các mặt hàng là yếu tố đầu vào cơ bản, dùng để sản xuất các loại sản phẩm độc quyền.

Chính phủ quyết định nhượng quyền và lựa chọn hàng hóa, dịch vụ độc quyền: Tại Việt Nam, có 20 loại hàng hóa, dịch vụ khác nhau được liệt kê chi tiết trong Nghị định 94/2017/NĐ-CP là độc quyền thuộc quyền kiểm soát của nhà nước (Độc quyền nhà nước). Bên cạnh đó, ở một số lĩnh vực, nhiều hãng chiếm được vị trí độc quyền nhờ vào việc nhà nước nhượng quyền khai thác thị trường.

Luật bản quyền với các phát minh, sáng chế và sở hữu trí tuệ: Luật bản quyền của các phát minh, sáng chế và sở hữu trí tuệ được nhà nước ban hành với mục tiêu khuyến khích mọi người nghiên cứu, phát minh ra những sản phẩm giúp góp phần nâng cao năng suất lao động và chất lượng đời sống của người dân. Những người có các bản quyền này sẽ có khả năng tạo ra thị trường độc quyền trong một khoảng thời gian nhất định, tùy thuộc vào thời hạn  giữ bản quyền đó theo quy định của nhà nước.

Độc quyền tự nhiên do quy mô: Các doanh nghiệp có thể cung cấp sản phẩm cho toàn bộ thị trường thông qua tính chất đặc biệt của ngành có lợi tức tăng theo quy mô. Có nghĩa là doanh nghiệp nào vào thị trường trước có thể sử dụng cách giảm giá liên tục khi mở rộng được quy mô sản xuất để không ngừng ngăn cản sự xâm nhập thị trường của các đối thủ khác

Quy định về quyền xuất khẩu, nhập khẩu và quyền phân phối hàng hóa 

 Lĩnh vực đầu tư, xuất nhập khẩu, phân phối bán buôn, bán lẻ hàng hóa thuộc danh mục ngành, nghề  kinh doanh có điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài. 

Theo pháp luật:  Quyền xuất khẩu là quyền mua hàng hóa tại Việt Nam để xuất khẩu, bao gồm quyền đứng tên trên tờ khai  xuất khẩu để thực hiện và chịu trách nhiệm về các thủ tục liên quan đến xuất khẩu. Quyền xuất khẩu không bao gồm quyền mua hàng hóa của tổ chức phi thương nhân để xuất khẩu, trừ trường hợp pháp luật Việt Nam hoặc điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác. Thuế nhập khẩu là quyền  nhập khẩu hàng hóa từ nước ngoài vào Việt Nam để bán cho thương nhân có quyền phân phối hàng hóa đó tại Việt Nam, kể cả quyền đứng tên trên tờ khai hàng hóa nhập khẩu để vận chuyển và chịu trách nhiệm về hàng hóa đó. Chịu trách nhiệm về thủ tục  nhập khẩu. Quyền nhập khẩu không bao gồm quyền tổ chức, quyền tham gia hệ thống phân phối hàng hóa tại Việt Nam, trừ trường hợp pháp luật Việt Nam hoặc điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác.  Quyền phân phối là quyền  trực tiếp tham gia vào hoạt động phân phối. Trong đó: 

 Quyền phân phối bán buôn là việc bán hàng hóa cho thương nhân bán buôn, thương nhân bán lẻ và thương nhân, tổ chức khác; doanh số bán lẻ không được bao gồm. Quyền phân phối bán lẻ là hoạt động bán hàng hóa cho cá nhân, hộ gia đình hoặc tổ chức khác để  tiêu dùng.  (Điều 3 Nghị định 09/2018/NĐ-CP) 

 Với quan niệm trên, quyền xuất nhập khẩu và quyền phân phối hàng hóa là lĩnh vực đầu tư quan trọng và phổ biến đối với mọi hoạt động kinh doanh của  công ty. 

 Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được xuất nhập khẩu những mặt hàng gì? Theo Điều 5 Nghị định 09, ngoại trừ hoạt động phân phối, bán lẻ hàng hóa, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trước khi hoạt động kinh doanh  phải xin cấp Giấy phép kinh doanh của Sở Công Thương. Việc phân phối bán buôn hàng hóa  không bị hạn chế. Vì vậy, công ty được phép xuất nhập khẩu tất cả các mặt hàng mà pháp luật Việt Nam cho phép. Đặc biệt: 

 Được quyền xuất khẩu, nhập khẩu tất cả các mặt hàng không thuộc diện cấm nhập khẩu, cấm xuất khẩu, hạn chế xuất nhập khẩu theo quy định của pháp luật.  Được quyền xuất khẩu, nhập khẩu tất cả các mặt hàng không thuộc lĩnh vực cấm kinh doanh theo quy định của pháp luật.  Đăng ký quyền xuất nhập khẩu hàng hóa cho công ty có vốn nước ngoài  

 Thủ tục đăng ký quyền xuất nhập khẩu hàng hóa cho công ty  nước ngoài bao gồm các bước sau: 

 Bước 1: Liên hệ với Sở Kế hoạch và Đầu tư để thực hiện các bước điều chỉnh quyết định chủ trương đầu tư ngoài mục tiêu: Thực hiện quyền xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa theo quy định của pháp luật. 

Bước 2: Liên hệ với Sở Kế hoạch và Đầu tư để thực hiện các bước hợp thức hóa giấy chứng nhận đăng ký đầu tư nhằm hoàn thành mục tiêu: Thực hiện quyền xuất nhập khẩu hàng hóa theo quy định của pháp luật.  

Bước 3: Liên hệ Phòng đăng ký kinh doanh để làm thủ tục thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp bổ sung ngành nghề kinh doanh: thực hiện quyền xuất nhập khẩu hàng hóa theo quy định của pháp luật.