Nội dung bản quyền mỹ thuật ứng dụng là gì

 bản quyền mỹ thuật ứng dụng là gì

1. Thế nào là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng? 

Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng là một trong những đối tượng được bảo hộ quyền tác giả trên thế giới nói chung và  Việt Nam nói riêng. 

  Theo Wikipedia, mỹ thuật ứng dụng là việc áp dụng thiết kế và trang trí cho các đồ vật hàng ngày để khiến chúng trở nên hấp dẫn về mặt thẩm mỹ. Thuật ngữ này được sử dụng để phân biệt nó với mỹ thuật thông thường nhằm mục đích tạo ra các đối tượng hấp dẫn về mặt thị giác hoặc kích thích trí tuệ. Mỹ thuật ứng dụng thường được ứng dụng trong các lĩnh vực thiết kế công nghiệp, thiết kế thị giác, thiết kế thời trang, thiết kế nội thất, nghệ thuật trang trí và nghệ thuật chức năng. 

 Từ điển Oxford định nghĩa mỹ thuật ứng dụng là việc áp dụng thiết kế và trang trí vào các  đồ vật hàng ngày để tạo ra các tác phẩm  thẩm mỹ.  

 Một định nghĩa khác về  mỹ thuật ứng dụng: Mỹ thuật ứng dụng liên quan đến các ứng dụng của thiết kế và/hoặc thẩm mỹ cho các đối tượng chức năng. Thuật ngữ này đề cập đến các khía cạnh sáng tạo của một đối tượng thực tế (hữu ích), đó là lý do tại sao một tác phẩm nghệ thuật ứng dụng đôi khi được gọi là một tác phẩm thực tế. Các lĩnh vực  thiết kế công nghiệp, thiết kế đồ họa, thiết kế thời trang, thiết kế nội thất,  trang trí và mỹ thuật ứng dụng đều được coi là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng. Ngược lại, những bức tượng hoặc bức tranh không có khía cạnh thực dụng hoặc hữu ích thì chỉ được bảo hộ quyền tác giả như những tác phẩm nghệ thuật thông thường.  

 Trong cuốn “Mỹ thuật ứng dụng Việt Nam” của Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin có giải thích: “Mỹ thuật ứng dụng là mỹ thuật áp dụng sản xuất công nghiệp để tạo ra các sản phẩm mỹ thuật phục vụ đời sống hàng ngày. Mỹ thuật ứng dụng là  tranh, phù điêu,  diềm, thảm, v.v. ., trang trí  một tác phẩm hoặc áp dụng cho một mục đích sử dụng cụ thể. 

 Theo các định nghĩa trên, thuật ngữ "mỹ thuật ứng dụng" được dùng để chỉ việc áp dụng các thiết kế thẩm mỹ cho các đối tượng chức năng có thể sử dụng được. Vậy, theo nghĩa chung nhất, tác phẩm mỹ thuật ứng dụng là  tác phẩm  nghệ thuật được gắn  hoặc  thể hiện trên các vật dụng, đồ vật hàng ngày. 

  Khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam đã liệt kê tác phẩm mỹ thuật ứng dụng là một trong những loại  tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả. Nghi định 22/2018 có đưa ra định nghĩa về tác phẩm mỹ thuật ứng dụng như sau: “Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng quy định là tác phẩm được thể hiện bởi đường nét, màu sắc, hình khối, bố cục với tính năng hữu ích, có thể gắn liền với một đồ vật hữu ích, được sản xuất thủ công hoặc công nghiệp như: Thiết kế đồ họa (hình thức thể hiện của biểu trưng, hệ thống nhận diện và bao bì sản phẩm), thiết kế thời trang, tạo dáng sản phẩm, thiết kế nội thất, trang trí.” 

 Qua những định nghĩa về tác phẩm mỹ thuật ứng dụng nêu trên, có thể chỉ ra các đặc trưng cơ bản của tác phẩm mỹ thuật ứng dụng như sau: 

 Một là, tác phẩm mỹ thuật ứng dụng mang tính thẩm mỹ (tính mỹ thuật): Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng có thể được thể hiện bằng những yếu tố như cấu tạo của các đường nét, màu sắc thể hiện trên bề mặt một sản phẩm( tính hai chiều) hoặc hình dạng của sản phẩm (tính ba chiều) hoặc sự kết hợp của cả hai loại tính năng đó. Với tư cách là một tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả, trước hết tác phẩm mỹ thuật ứng dụng phải có tính thẩm mỹ, tính nghệ thuật. 

  Hai là, tác phẩm mỹ thuật ứng dụng mang tính ứng dụng hay tính hữu ích: mặc dù tác phẩm thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả nhưng tác phẩm mỹ thuật ứng dụng không chỉ được tạo ra để phục vụ nhu cầu thẩm mỹ thông thường như các tác phẩm nghệ thuật tạo hình khác. Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng luôn được thiết kế gắn liền với một vật phẩm, đồ vật hưu ích, có chức năng thông thường để phục vụ nhu cầu cuộc sống.  

 Ba là, tác phẩm mỹ thuật ứng dụng có thể được sản xuất hàng loạt bằng phương pháp công nghiệp (sản xuất bằng máy) hay thủ công nghiệp (sản xuất bằng tay): Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng có thể được thể hiện bằng bất kỳ cấu tạo các đường nét hoặc màu sắc hoặc bất kỳ hình thức ba chiều nào, có hoặc không kết hợp với đường nét hay màu sắc, nhưng phải đáp ứng điều kiện là cấu tạo hoặc hình thức đó có khả năng áp dụng sản xuất công nghiệp hoặc thủ công nghiệp. Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng phải có khả năng  làm mẫu cho sản xuất công nghiệp hoặc  thủ công. Vì vậy, các tác phẩm thủ công mỹ nghệ,  sản phẩm công nghiệp có tính thẩm mỹ đều có thể trở thành đối tượng được bảo hộ với tư cách là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng. 

  Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng có tên tiếng Anh là “Works of Applied Art”. 

 2. Quyền tác giả đối với tác phẩm mỹ thuật ứng dụng: 

 Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Quyền tác giả đối với tác phẩm bao gồm quyền tài sản và quyền nhân thân. 

 Cũng giống như  tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả, tác phẩm mỹ thuật ứng dụng được pháp luật bảo hộ phải đáp ứng các điều kiện sau: 

 Thứ nhất, là sản phẩm của hoạt động sáng tạo: tác phẩm mỹ thuật ứng dụng là kết quả sáng tạo trong lĩnh vực nghệ thuật nhằm tạo ra những sản phẩm đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ, hướng tới cái đẹp của con người. Việc tạo ra một tác phẩm mỹ thuật ứng dụng đòi hỏi công sức, kỹ năng, thời gian, sự khéo léo, đặc biệt là  nỗ lực sáng tạo của tác giả. Tuy nhiên,  luật bản quyền  không đặt ra các yêu cầu, điều kiện về chất lượng hay giá trị nghệ thuật, sáng tạo của  tác phẩm nên tác phẩm mỹ thuật ứng dụng chỉ cần là kết quả của hoạt động sáng tạo trí tuệ. 

  Thứ hai, được thể hiện dưới một hình thức vật chất nào đó: tác phẩm mỹ thuật ứng dụng được thể hiện bằng đường nét, hình khối, màu sắc, được gắn  hoặc khắc họa trên các đồ vật hữu ích. Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng  được thể hiện chủ yếu thông qua các yếu tố tạo hình, đồ họa hoặc điêu khắc, có thể  thể hiện trên mọi chất liệu hoặc chất liệu gắn  với  sản phẩm (đồ vật). Khác với tác phẩm tạo hình thông thường chỉ mang tính “thẩm mỹ”, tác phẩm mỹ thuật ứng dụng có tính chất kép, trong đó có “tính ứng dụng” nên tác phẩm mỹ thuật ứng dụng có thể tạo hình trên mọi bề mặt. Bất kỳ sản phẩm nào đáp ứng nhu cầu của cuộc sống.  

 Thứ ba,  tính độc đáo: Điều kiện này yêu cầu tác phẩm mỹ thuật ứng dụng phải được sáng tạo  một cách độc lập, không sao chép hoàn toàn  tác phẩm của người khác. Tính độc đáo ở đây chỉ đề cập đến hình thức thể hiện chứ không đề cập đến ý tưởng hay nội dung của tác phẩm. Quyền tác giả đối với  tác phẩm mỹ thuật ứng dụng được ấn định ở một dạng vật chất nào đó, không phụ thuộc vào nội dung, hình thức, chất lượng, v.v. ghi âm hay không, xuất bản hay không. Vì vậy, việc đăng ký bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm mỹ thuật ứng dụng không phải là cơ sở của quyền tác giả mà chỉ có giá trị là chứng cứ  của các bên có liên quan khi xảy ra tranh chấp liên quan đến tác phẩm mỹ thuật ứng dụng. 

 Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng được bảo hộ theo cơ chế bảo hộ quyền tác giả. Điều này có nghĩa là  luật sở hữu trí tuệ bảo vệ các tác phẩm mỹ thuật ứng dụng để ngăn chặn việc sao chép hoàn toàn một tác phẩm đã tồn tại. Tác phẩm nghệ thuật được áp dụng kết quả có thể có nội dung tương tự; Phương thức trình bày thể hiện bằng đường nét, hình khối, màu sắc giữa chúng có thể có những nét tương đồng  nhưng việc tạo ra tác phẩm này phải hoàn toàn độc lập. Theo điểm a khoản 2 điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ thì tác phẩm mỹ thuật ứng dụng có thời hạn bảo hộ là bảy mươi lăm năm, kể từ ngày tác phẩm được công bố lần đầu; đối với tác phẩm mỹ thuật ứng dụng không được công bố trong thời hạn hai mươi lăm năm, kể từ ngày tác phẩm được định hình thì thời hạn bảo hộ là một trăm năm, kể từ ngày tác phẩm được định hình. 

 3. Điều kiện bảo hộ  tác phẩm mỹ thuật ứng dụng 

 Tác phẩm được coi là tác phẩm mỹ thuật ứng dụng khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau: 

 Thứ nhất, tác phẩm mỹ thuật ứng dụng phải là kết quả của hoạt động sáng tạo.  Khoản 3 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành quy định: Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng  do tác giả trực tiếp sáng tạo ra bằng lao động trí tuệ của mình, không sao chép  tác phẩm của người khác. Vì vậy, tác phẩm mỹ thuật ứng dụng phải là  sáng tạo trực tiếp của tác giả. Không phải là một bản sao của một tác phẩm khác. 

  – Thứ hai, phải được biến đổi thành một dạng vật chất cố định 

 Khoản 7, Mục 4, Luật Sở hữu trí tuệ quy định: “Tác phẩm là sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học. Thể hiện bằng bất kỳ phương tiện hoặc hình thức nào”.  

4. Hồ sơ đăng ký bản quyền tác phẩm mỹ thuật ứng dụng 

 Tờ khai đăng ký bản quyền tác phẩm mỹ thuật ứng dụng; 

 Hai bản sao của tác phẩm được ghi lại; 

 Giấy ủy quyền, nếu người nộp đơn là người được ủy quyền; 

 Tài liệu chứng minh quyền nộp đơn. Nếu đương đơn được hưởng quyền này thì người khác. Do  thừa kế, chuyển nhượng, thừa kế; 

 Văn bản thỏa thuận của các đồng tác giả. Nếu tác phẩm có đồng tác giả; 

 Văn bản thỏa thuận của các đồng  sở hữu. Nếu tác phẩm thuộc sở hữu chung; 

 Bản sao chứng minh nhân dân của tác giả; 

 Lưu ý: Các giấy tờ trên phải được viết bằng tiếng Việt; nếu viết bằng tiếng nước ngoài thì phải  dịch ra tiếng Việt.