Bên cạnh các loại hình doanh nghiệp được quy định tại Luật doanh nghiệp thì để tổ chức các hoạt động kinh doanh những chủ thể kinh doanh có thể lập hợp tác xã với vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế hộ gia đình, đáp ứng nhu cầu đời sống của thành viên theo các nguyên tắc mà các bên đặt ra dựa trên sự tôn trọng pháp luật về hợp tác xã. Trong bài viết này ACC sẽ đề cập về Mô hình hợp tác xã điển hình- Cập nhật thông tin năm 2023. 

Mô hình hợp tác xã điển hình- Cập nhật thông tin năm 2023

1. Hợp tác xã là gì 

Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã.

Hợp tác xã là một mô hình tổ chức kinh tế phổ biến từ lâu và được khuyến khích phát triển ở Việt Nam, tồn tại song hành cùng với các loại hình doanh nghiệp tại Việt Nam.

Việc thành lập hợp tác xã cũng giống với việc thành lập công ty, đều phải đăng ký tại Cơ quan có thẩm quyền.            

Theo Điều 29 Luật Hợp tác xã 2012, cơ cấu tổ chức hợp tác xã gồm đại hội thành viên, hội đồng quản trị, giám đốc (tổng giám đốc) và ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên. 

2. Mô hình tổ chức quản lý Hợp tác xã

Mô hình tổ chức Hợp tác xã gồm: Đại hội thành viên, Hội đồng quản trị, Giám đốc (Ban giám đốc), Ban kiểm soát.

2.1 Đại hội thành viên Hợp tác xã 

Đại hội thành viên là cơ quan có quyền quyết định cao nhất của hợp tác xã. Đại hội thành viên gồm đại hội thành viên thường niên và đại hội thành viên bất thường. Đại hội thành viên được tổ chức dưới hình thức đại hội toàn thể hoặc đại hội đại biểu.  

Đại hội thành viên thường niên phải được họp trong thời hạn 03 tháng, kể từ ngày kết thúc năm tài chính do hội đồng quản trị triệu tập.

Đại hội thành viên bất thường do hội đồng quản trị, ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên hoặc thành viên đại diện của ít nhất một phần ba tổng số thành viên, hợp tác xã thành viên triệu tập theo quy định.

Quyền hạn và nhiệm vụ của đại hội thành viên hợp tác xã được quy định tại Điều 32 Luật Hợp tác xã 2012 và Điều lệ của Hợp tác xã

2.2 Hội đồng quản trị Hợp tác xã

Hội đồng quản trị hợp tác xã là cơ quan quản lý hợp tác xã do hội nghị thành lập hoặc đại hội thành viên bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm theo thể thức bỏ phiếu kín. Hội đồng quản trị gồm chủ tịch và thành viên, số lượng thành viên hội đồng quản trị do điều lệ quy định nhưng tối thiểu là 03 người, tối đa là 15 người.

Nhiệm kỳ: Nhiệm kỳ của hội đồng quản trị hợp tác xã do điều lệ hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã quy định nhưng tối thiểu là 02 năm, tối đa là 05 năm.

Kỳ họp: Hội đồng quản trị hợp tác xã họp định kỳ theo quy định của điều lệ nhưng ít nhất 03 tháng một lần do chủ tịch hội đồng quản trị hoặc thành viên hội đồng quản trị được chủ tịch hội đồng quản trị ủy quyền triệu tập.

Hội đồng quản trị họp bất thường khi có yêu cầu của ít nhất một phần ba tổng số thành viên hội đồng quản trị hoặc chủ tịch hội đồng quản trị, trưởng ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên, giám đốc (tổng giám đốc) hợp tác xã.

Quyền hạn và nhiệm vụ của Hội đồng quản trị được quy định tại Điều 36 Luật Hợp tác xã 2012 và Điều lệ của Hợp tác xã.

2.3 Chủ tịch Hội đồng quản trị

Là người đại diện theo pháp luật của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và có quyền hạn, nghĩa vụ lập chương trình, kế hoạch hoạt động của hội đồng quản trị và phân công nhiệm vụ cho các thành viên hội đồng quản trị. Chuẩn bị nội dung, chương trình, triệu tập và chủ trì cuộc họp của hội đồng quản trị, đại hội thành viên trừ trường hợp Luật Hợp tác xã 2012 hoặc điều lệ có quy định khác. Chịu trách nhiệm trước đại hội thành viên và hội đồng quản trị về nhiệm vụ được giao. Ký văn bản của hội đồng quản trị theo quy định của pháp luật và điều lệ; Thực hiện quyền hạn và nhiệm vụ khác theo quy định của Luật Hợp tác xã 2012 và điều lệ.

2.4 Giám đốc (Tổng Giám đốc) hợp tác xã

Là người điều hành hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã

Giám đốc (tổng giám đốc) có quyền hạn và nhiệm vụ sau đây:

– Tổ chức thực hiện phương án sản xuất, kinh doanh của hợp tác xã;

– Thực hiện nghị quyết của đại hội thành viên, quyết định của hội đồng quản trị;

– Ký kết hợp đồng nhân danh hợp tác xã theo ủy quyền của chủ tịch hội đồng quản trị;

– Trình hội đồng quản trị báo cáo tài chính hằng năm;

– Xây dựng phương án tổ chức bộ phận giúp việc, đơn vị trực thuộc của hợp tác xã trình hội đồng quản trị quyết định;

– Tuyển dụng lao động theo quyết định của hội đồng quản trị;

– Thực hiện quyền hạn và nhiệm vụ khác được quy định tại điều lệ, quy chế của hợp tác xã.

Trường hợp giám đốc (tổng giám đốc) do hợp tác xã thuê thì ngoài việc thực hiện quyền hạn và nhiệm vụ quy định nêu trên còn phải thực hiện quyền hạn và nhiệm vụ theo hợp đồng lao động và có thể được mời tham gia cuộc họp đại hội thành viên, hội đồng quản trị.

2.5 Ban Kiểm soát

Hợp tác xã có từ 30 thành viên trở lên phải bầu ban kiểm soát. Đối với hợp tác xã có dưới 30 thành viên việc thành lập ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên do điều lệ quy định.  

Ban kiểm soát, kiểm soát viên hoạt động độc lập, kiểm tra và giám sát hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định của pháp luật và điều lệ.  

Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên do đại hội thành viên bầu trực tiếp trong số thành viên, đại diện hợp tác xã thành viên theo thể thức bỏ phiếu kín. Số lượng thành viên ban kiểm soát do đại hội thành viên quyết định nhưng không quá 07 người.

Nhiệm kỳ của ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên theo nhiệm kỳ của hội đồng quản trị.  

Quyền hạn, nhiệm vụ của Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên được quy định tại khoản 4 Điều 39 Luật Hợp tác xã 2012.

3. Một số mô hình hợp tác xã điển hình

3.1 Mô hình nuôi cá lóc trong gièo:

Mô hình của anh Nguyễn Văn Dũng, sinh năm 1959 đã thực hiện ở ấp Trung Trị xã Trung Hiệp, anh có 9 công đất (trồng dừa 4,5 công và đào ao nuôi cá 4,5 công) năm 2019 anh đã nuôi cá lóc trong ao, diện tích 2500m2 nhưng hiệu quả mang lại chưa cao và tiềm ẩn nhiều nguy cơ rủi ro. Sang năm 2021 anh học tập được từ An Giang về thực hiện nuôi cá lóc trong gièo trên diện tích 2500m2 anh đặt 6 gièo mỗi gièo có diện tích 120m2 (ngang 7m, dài 17m, sâu 3m) được thả nuôi 40.000 con cá lóc giống (giá 400 đồng/con). Qua 6,5 tháng nuôi cá đạt trọng lượng bình quân 400-500 gam/con. Mỗi gièo thu được 12.000kg cá thịt, thời điểm tháng 8 năm 2021 cá thịt bán ra 40.500 đồng/kg, tổng thu 486 triệu đồng/ gièo sau khi trừ hết chi phí lợi nhuận thu về 126 triệu đồng/gièo/vụ. Nếu tính trên diện tích 2500m2 ao nuôi của anh Dũng mỗi năm cho thu hoạch 9 gièo, giá cá có thấp hơn, bình quân lợi nhuận thu được gần 0,6 tỷ đồng. Phía ngoài gièo anh thả thêm cá sặc rằng để tận dụng lượng tảo phát sinh làm sạch nước trong ao nuôi kết hợp cá lóc nuôi từ gièo ra mỗi năm anh bán khoảng 30 triệu đồng, bùn đáy ao được bơm lên liếp dừa làm phân bón cho cây nên vườn dừa cho trái quanh năm, bình quân mỗi tháng bán 5-6 trăm trái dừa khô thu gần 20 triệu đồng/ năm.

Trao đổi với chúng tôi, anh Dũng cho biết mô hình nuôi cá lóc trong gièo có rất nhiều ưu điểm như: chia nhỏ lượng cá nuôi trong ao thành nhiều đợt nuôi, thu hoạch cũng rải đều các tháng trong năm, nguồn vốn đầu tư thấp vòng quay ngắn do khi thu hoạch gièo nầy lấy vốn và lãi tiếp tục đầu tư cho gièo tiếp theo, môi trường nước ao sạch cá lớn nhanh, chất lượng thịt cá ngon, tỷ lệ hao hụt thấp, hệ số tiêu tốn thức ăn bình quân đầu tư 1,2kg thức ăn tương đương 25.000 đồng cho ra 1kg cá thịt.

Mô hình nuôi cá lóc trong gièo kết hợp vườn cây ăn trái cho hiệu quả kinh tế khá cao rất thân thiện với môi trường, hạn chế được việc nuôi tập trung kéo dài gặp nhiều rủi ro như giá cá thịt lên xuống bất thường như hiện nay, bị thương lái ép giá, dịch bệnh do ô nhiễm môi trường gây ra … mô hình sản xuất kết hợp rất phù hợp cho nông hộ hiện nay.

3.2 Mô hình trồng cam sành trên đất ruộng:

Hộ anh Lê Văn Cuộc sinh năm 1984 ngụ ấp Hiếu Xuân Tây xã Hiếu Thành huyện Vũng Liêm, năm 2014 anh làm lúa mỗi năm 3 vụ nhưng hiệu quả kinh tế không cao, thấy nhiều hộ dân trong xã trồng cam sành cho thu nhập khá. Anh  mạnh dạn lên liếp 1,5 công ruộng để trồng 675 cây cam sành (mật độ 450 cây/công). Tổng chi phí đầu tư năm thứ nhất kể cả cây giống, công lên liếp, phân bón, thuốc BVTV, mua sắm trang thiệt bị máy móc. . . khoảng 40 triệu đồng, nhờ chăm sóc đúng kỹ thuật nên cây phát triển tốt. Sau 18 tháng trồng cây cho trái vụ đầu tiên anh thu về gần 7 tấn, giá bán bình quân 10.000 đ/kg, sau khi trừ hết chi phí đầu tư ban đầu còn lãi gần 30 triệu đồng, anh tiếp tục đầu tư cho vụ sau và năng suất từ năm thứ ba thứ tư tăng lên 13-14 tấn/ công, sang những năm sau năng suất giảm xuống còn từ 7-10 tấn. Đến nay vườn cam của anh Cuộc đã thu hoạch được 7 vụ tuy giá cả có lúc cao trên 15.000 đ/kg và có lúc thấp dưới 7.000 đ/kg. Tổng thu nhập 7 vụ cam gần 900 triệu đồng, sau khi trừ hết chi phí còn lãi gần 600 triệu đồng, tăng hơn gấp10 lần so với sản xuất 3 lúa trên năm.

Đây là mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng cho hiệu quả kinh tế khá cao ở nông thôn. Nhưng không vì thế mà nông dân chúng ta tập trung chuyển đổi từ đất trồng lúa sang trồng cam sành hoặc nuôi thủy sản bất chấp lời khuyến cáo của các nhà khoa học, cơ quan chuyên môn và nhà quản lý quy hoạch sử dụng đất ở địa phương thì sẽ xảy ra hệ lụy “cung vượt cầu” giá cả giảm, người nuôi, trồng hiệu quả thấp điệp khúc “trồng chặt, chặt trồng” lại xảy ra.

Qua các phân tích trên ACC mong rằng sẽ có thể giúp bạn hiểu rõ hơn về Mô hình hợp tác xã điển hình- Cập nhật thông tin năm 2023