Đặt lệnh phái sinh (lệnh thường)

Ngoài cổ phiếu, thị trường chứng khoán còn có các công cụ tài chính khác hỗ trợ Nhà đầu tư (NĐT) sinh lợi nhuận, điển hình phải kể đến sản phẩm Chứng khoán phái sinh (CKPS) - công cụ tài chính còn mới mẻ với đa phần NĐT F0. Hãy cùng ACC đi trả lời những câu hỏi “là gì? ở đâu? như thế nào?” về sản phẩm Chứng khoán “hấp dẫn” nhất nhì thị trường này, qua bài viết dưới đây

1. Chứng khoán phái sinh là gì?

Theo khoản 9 Điều 4 Luật Chứng khoán 2019, “Chứng khoán phái sinh là công cụ tài chính dưới dạng hợp đồng, bao gồm hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn, trong đó xác nhận quyền, nghĩa vụ của các bên đối với việc thanh toán tiền, chuyển giao số lượng tài sản cơ sở nhất định theo mức giá đã được xác định trong khoảng thời gian hoặc vào ngày đã xác định trong tương lai.”

Thị trường chứng khoán phái sinh là nơi trao đổi, giao dịch, mua/bán chứng khoán phái sinh (các công cụ tài chính dưới dạng hợp đồng), hoạt động hợp pháp dưới sự quản lý của pháp luật và Nhà nước.

Ví dụ về chứng khoán phái sinh:

Bạn là nông dân trồng lúa, giá gạo ở thời điểm hiện tại (1/4) khi chưa tới vụ thu hoạch là vào khoảng 15.000đ/kg, khá cao so mọi năm.

Với kinh nghiệm lâu năm của mình bạn biết rằng giá gạo nhiều khả năng sẽ giảm trong tương lai khi vào chính vụ thu hoạch, điều đó đồng nghĩa với việc bạn sẽ phải bán giá thấp hơn và làm lợi nhuận suy giảm.

Do đó, để tránh rủi ro bị giảm giá bạn sẽ ký 1 hợp đồng tương lai với người mua rằng tới thời điểm điểm thu hoạch (30/4) sẽ giao hàng cho anh ta với giá 15.000đ/kg, bất chấp giá gạo lúc đó diễn biến ra sao.

Đây chính là những sản phẩm phái sinh sơ khai nhất của thị trường hàng hóa mà sau này được giới “đầu cơ” sử dụng như một công cụ để tìm kiếm lợi nhuận.

Nếu bạn không phải là nông dân trồng lúa, bạn chẳng có hạt gạo nào để giao cho người mua tại thời điểm thu hoạch.

Tuy nhiên bạn vẫn có thể ký hợp đồng tương lai với người mua và sau đó mua lại gạo trên thị trường để giao ở thời điểm 30/4.

Lúc này bạn muốn tham gia thị trường phái sinh đơn giản chỉ là vì bạn tin rằng giá gạo sẽ giảm trong tương lai và bạn muốn kiếm lời dựa trên khoản chênh lệch đó chứ không phải để giảm thiểu rủi ro giảm giá.

2. Các loại chứng khoán phái sinh

Chứng khoán phái sinh bao gồm 4 loại chính:

• Hợp đồng kỳ hạn: là một thỏa thuận giữa hai bên tham gia để mua và bán một loại tài sản ở một thời điểm nhất định trong tương lai với mức giá được xác định trước ngay ở thời điểm hiện tại.
• Hợp đồng tương lai: là hợp đồng kỳ hạn được chuẩn hóa, niêm yết và giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán.
• Hợp đồng quyền chọn: Người nắm giữ hợp đồng quyền chọn có quyền, nhưng không có nghĩa vụ, mua hoặc bán một loại tài sản cơ sở tại một thời điểm nhất định trong tương lai theo mức giá được xác định trước. Người bán hợp đồng có nghĩa vụ thực hiện giao dịch khi người nắm giữ hợp đồng chọn thực hiện quyền. Hợp đồng quyền chọn bao gồm quyền chọn mua và quyền chọn bán.
• Hợp đồng hoán đổi: Hợp đồng hoán đổi là một thỏa thuận giữa hai bên về việc hoán đổi các dòng tiền phát sinh từ các công cụ tài chính trong tương lai. Hợp đồng sẽ quy định rõ thời điểm hoán đổi dòng tiền và phương pháp tính toán cụ thể.

Trong đó, hợp đồng tương lai sẽ là sản phẩm chứng khoán phái sinh đầu tiên được niêm yết và giao dịch trên thị trường Việt Nam, cụ thể là Hợp đồng tương lai trên chỉ số cổ phiếu (VN30 và HNX30) và Hợp đồng tương lai trên trái phiếu chính phủ (kỳ hạn 5 năm). Các sản phẩm này được lựa chọn trước tiên do tính chất sản phẩm đơn giản, tài sản cơ sở đều là các công cụ có độ rủi ro thấp và có tính đại diện cao. Nguyên tắc giao dịch Hợp đồng tương lai cũng không quá khác biệt so với giao dịch cổ phiếu trên thị trường cơ sở.

3. Đối tượng tham gia thị trường chứng khoán phái sinh

Những đối tượng tham gia thị trường chứng khoán phái sinh:

• Những tổ chức hoặc cá nhân có nhu cầu giao dịch tài sản cơ sở, đầu tư chứng khoán phái sinh để phòng ngừa rủi ro, hạn chế biến động về tài sản.
• Các tổ chức hoặc các nhân tham gia mua/bán một hoặc nhiều chứng khoán phái sinh nhằm kiếm lợi nhuận từ sự chênh lệch giá.

4. Những rủi ro khi tham gia vào chứng khoán phái sinh?

Khi giá hợp đồng tương lai biến động theo chiều hướng có lợi, nhà đầu tư sẽ ghi nhận khoản tiền lãi lớn trên mức ký quỹ ban đầu.

Khi giá hợp đồng tương lai biến động theo chiều hướng bất lợi, nhà đầu tư sẽ chịu khoản thiệt hại lớn trên tài khoản ký quỹ.

Nếu giá trị ký quỹ xuống thấp hơn Mức ký quỹ duy trì, nhà đầu tư sẽ phải bổ sung ký quỹ.

Nếu không nộp bổ sung, nhà đầu tư buộc phải đóng 1 phần/toàn bộ vị thế đang nắm giữ bằng việc đặt lệnh đối ứng trên thị trường. Khi đóng được vị thế, nhà đầu tư vẫn phải thanh toán thiệt hại cho TTTTBT và công ty chứng khoán nếu như giá trị ký

5. Để tham gia giao dịch Chứng khoán phái sinh, bạn cần làm gì?

Để tham gia giao dịch HĐTL, Nhà đầu tư có thể thực hiện các bước sau:

Bước 1: Mở tài khoản chứng khoán phái sinh tại công ty chứng khoán là thành viên giao dịch thị trường chứng khoán phái sinh và một tài khoản ký quỹ tại một thành viên bù trừ (có thể là tổ chức khác nếu thành viên giao dịch của nhà đầu tư không phải thành viên bù trừ).

Bước 2: Trước khi giao dịch, nhà đầu tư nộp tiền (ký quỹ) theo quy định.

Bước 3: Nhà đầu tư tiến hành tham gia giao dịch HĐTL theo hướng dẫn và bổ sung ký quỹ (khi được yêu cầu).

6. Đặt lệch phái sinh (lệnh thường)

Các bước đặt lệnh phái sinh (lệnh thường)

Bước 1: Tại mục Phái sinh chọn Đặt lệnh phái sinh

Các thông tin trên thẻ đặt lệnh:

• Để tăng Sức mua, Quý khách cần nộp tiền ký quỹ lên VSD từ 8h30-16h15 các ngày làm việc 
• Các ngưỡng tỷ lệ sử dụng TSKQ được cập nhật: tỷ lệ duy trì < Tỷ lệ cảnh báo < Tỷ lệ xử lý
• Tổng lợi nhuận: lãi/lỗ phát sinh do biến động giá của các vị thế mở hoặc việc đóng vị thế trong ngày
• Lãi lỗ của các vị thế đang mở trên TK phái sinh do biến động giá thị trường
• Số lượng vị thế ròng đang mở trên tài khoản đã bù trừ giữa vị thế Long (Mua) và vị thế Short (Bán)

Bước 2: Hướng dẫn đặt lệnh

• Chọn loại lệnh đặt theo nhu cầu

Ngoài lệnh thường, Quý khách có thể đặt các loại lệnh điều kiện:

• Stop order: Lệnh chờ Mua (Long) hoặc chờ Bán (Short) tại mức giá xác định. Khi giá thị trường thỏa mãn điều kiện đã cài đặt, lệnh sẽ được kích hoạt
• Lệnh thường & SL/TP: Lệnh mở vị thế kết hợp với lệnh chốt lời và cắt lỗ
• Lệnh thường & Arbitrage: Lệnh mở mới vị thế kết hợp với lệnh điều kiện mở mới loại HĐTL khác kỳ hạn so với lệnh gốc theo chiều ngược lại

• Chọn mã Hợp đồng
• Nhập KL đặt tối thiểu là 1 (đơn vị: hợp đồng)
• Nhập giá đặt
• Chọn để hệ thống tự điền giá đặt theo giá đang khớp lệnh trên thị trường
• Hoặc nhấn mũi tên để chọn các loại giá thị trường
• Chọn Long (mua) hoặc Short (Bán) để mở mới hoặc đóng vị thế theo nhu cầu

Bước 3: Kiểm tra lệnh đặt trong Sổ lệnh

• Chọn xem Tất cả, hoặc chỉ lọc các lệnh Đã khớp/Chờ khớp

Bước 4: Đóng vị thế

• Quý khách có thể đóng vị thế bằng cách nhập số lượng HĐ muốn đóng và chọn dấu X để đặt lệnh
• Đóng vị thế là việc đặt lệnh đối ứng với vị thế mở đang có trên tài khoản
• Lệnh đóng vị thế trong phiên liên tục sẽ đẩy vào sàn tại giá thị trường MTL
• Quý khách có thể hủy, sửa lệnh chưa khớp trong số lệnh
• Nhấn mũi tên để cập nhật trạng thái trong Sổ lệnh
• Tra cứu các lệnh của ngày giao dịch trước đó trong Lịch sử